نگارگری‌های مجید مهرگان رابطه‌ای مستقیم با درک و شناخت هنرمند از دو سنت کهن ایرانی دارد: نخست ادوار مختلف نگارگری ایرانی و مکاتب گوناگون و سیر تحولی که نقاشی ایرانی تا به امروز طی کرده‌است و دوم، تفکر و شناختی عمیق از ادبیات کهن فارسی، زبان استعاره‌پرداز و ایجازهای عرفانی و ادبی اندیشه ایرانی که سال‌ها دغدغه مهرگان بوده و ماحصل پرورش یافتن او در خانواده‌ای هنرمند است.

شاید بتوان گفت ارجاع به شاهنامه و بهره‌گیری از روایات آن، نقشی پررنگ در ادوار کاری مهرگان دارد. این کتاب سترگ، که بارها در طول تاریخ ایران توسط هنرمندان نگارگر تصویرگری شده، منبع اصلی اساطیر، حماسه‌ها و رشادت‌ها و ادوار تاریخ این سرزمین و همچنین سندی مکتوب از تلاش ایرانیان برای حفظ دستاوردهای فکری، فرهنگی و هنری است و از این رو «حماسه‌نگاری» را به موضوعی مهم در شیوه‌های مختلف و سبک‌های گوناگون نگارگری بدل کرده که سیر آن را تا به امروز می‌توان پی گرفت. تلاش مهرگان برای بازگشایی زبان استعاری این کتاب، قوت خاصی به کارهای او بخشیده که علاوه بر قدرت اجرای تصویری، کارهای این هنرمند را از وجه معنایی نیز غنی و خاص می‌کند.

صحنه پیش رو روایتگر داستان آشنای دلدادگی زال به رودابه است. زال سپیدمو، فرزند سام پهلوان دلداده رودابه، تک‌دختر سیندخت و مهراب کابلی است و برای وصال به بارگاه او می‌رود. مجید مهرگان در تجسم این صحنه، بیش از آن‌که به فرم روایی و صوری داستان استناد کند، تلاش دارد به معنا و محتوای روایت بپردازد و در انجام این عمل، نوآوری‌های خاص خود را نمایان کرده که خاص دستان قوی و ذهن خلاق اوست. در واقع وجه تمایز مهرگان نسبت به دیگر هنرمندان مکتب معاصر نگارگری، به‌خصوص شاگردان مکتب فرشچیان، علاوه بر قوت قلم، قلم‌گیری‌های قوی و بدون لرزش، خطوط کناره‌نما و واضح، تفکر خلاقانه و پرهیز از تجسم صوری روایت است. مهرگان به خوبی درک کرده که در نقاشی ایرانی، تفکر همواره جایگاه ویژه‌ای داشته و عناصر صوری در دستان هنرمند، آن زمان جلوه‌گری کامل می‌یابد که به واسطه ارتباط عمیق با عالم غیب و شهادت، با الهام و شهود همراه شود و به بیان دل‌آگاهی هنرمند مبدل شود. از این رو، استعاره دلدادگی زال به رودابه، نه صرفاً توضیح یک داستان عاشقانه ساده، بلکه عرصه‌ای برای ارتباط با اصول تفکری و عرفانی است که ریشه در فرهنگ زبانی و اخلاق‌گرایانه ایرانی دارد. در این نوع خاص از اندیشه، زال سمبل انسان مومنی است که به دنبال معشوق ازلی، قدم در راه سیری سالک‌وار از جهان ماده به عالم لاهوت می‌گذارد. دست یازیدن به این عرصه بالا در نگاه مهرگان، نه به واسطه کمند زلف رودابه، بلکه در چنگ زدن بر آستان او حاصل می‌شود. 

نگارگر با تقسیم فضا به سه بخش مختلف، عالم ناسوت (جهان خاکی)، عالم برزخ (عالم خیال) و عالم لاهوت را تجسم کرده است. زال در حالتی تعلیق‌وار مجسم شده که اشاره به گذرا بودن و ناپایداری جهان ماده دارد. چشمان باز او حکایت از فرورفتن زال در حالت تحیر دارد. کمند زلفان سیاه معشوق، به فرمی شعله‌سان و پرفروغ تبدیل شده که جان تشنه عاشق را آتش زده است. در عالم بالا، درختان سرو که سمبلی از ایستایی و ماندگاری هستند تجسم شده و همه‌چیز در فاصله میان عالم غیب و شهادت، در چرخشی خیال‌انگیز و دوار از رنگ‌های آبی فرو رفته است. در این عرصه آن‌چه امکان برون‌رفت و تجربه معنوی را برای سالک ممکن می‌سازد، ورود به ساحت توکل است؛ آن‌جا که پای مرکب عشق تنها تکیه‌گاه امن مومن برای رهایی از لغزش‌های دنیوی است.

مجید مهرگان (متولد 1324)

مجید مهرگان قواعد نگارگری را نزد محمود فرشچیان آموخت. بعداً دوره لیسانس گرافیک را در هنرکده هنرهای تزیینی گذراند (1349). مدرک درجه یک هنر (معادل دکترا) را از سوی شورای ارزشیابی هنرمندان کشور دریافت کرد (1366). مدتی ریاست هنرستان هنرهای زیبای تهران را برعهده داشت (1358-1356). اولین نمایشگاه انفرادی‌اش را در گالری سولیوان برپا کرد (1352) و از آن پس آثارش در نمایشگاه‌های گروهی و انفرادی متعدد در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است.