امضا: «saidi A» (پایین راست)
رنگ‌روغن روی بوم
دولته‌ای، هر لت 90×147، در مجموع 180×147 سانتیمتر
تاریخ اثر: اواخر دهه 1380
پیشینه:
این اثر در ماه اکتبر 2009 در حراج بونامز دوبی ارایه شده است.

در آثار ابوالقاسم سعیدی طبیعت کمتر به معنای موضوعی برای بازنمایی و بیشتر به مثابه میدانی برای تجربه نقاشانه ظاهر می‌شود. او طبیعت را آن‌گونه که چشم می‌بیند به تصویر نمی‌کشد، بلکه طبیعت را آن‌گونه که حافظه و احساس تجربه‌اش می‌کنند بازسازی می‌کند.

در اثر حاضر نشانه آشکار و مستقیم از سنت ایرانی دیده نمی‌شود، با این حال اثر از آن فضای فرهنگی و زیباشناختی‌ که طبیعت، باغ، درخت و تجربه شاعرانه منظر در آن جایگاهی عمیق دارند، فاصله نمی‌گیرد. اهمیت چنین رویکردی را می‌توان در نسبت آن با یکی از مسائل اساسی نقاشی مدرن ایران دریافت؛ که هنرمند بدون بازتولید مستقیم نشانه‌های تاریخی، به یک بیان شخصی و در عین حال ریشه‌دار در تجربه ایرانی می‌رسد.

این تابلو نیز در نگاه نخست منظره‌ای از درختان و گیاهان به نظر می‌رسد، اما به‌تدریج از بازنمایی مستقیم طبیعت فاصله گرفته و به جهانی مستقل از واقعیت بیرونی بدل می‌شود؛ جهانی که در آن درخت، شاخه، گل، رنگ و نور هر یک به عناصر سازنده یک نظم تصویری تبدیل شده‌اند.

ساختار دو لتی اثر می‌تواند تداعی‌کننده پنجره‌های متوالی باشد؛ گویی منظره نه از یک میدان دید یکپارچه، بلکه از خلال دو قاب دیده می‌شود. این دو بخش، اگرچه یک منظره واحد را تشکیل می‌دهند، لیکن کاملاً در یکدیگر حل نمی‌شوند. هر لت نوعی استقلال بصری دارد و در عین‌حال ادامه لت دیگر است. در نتیجه، خودِ نقاشی میان دو وضعیت قرار می‌گیرد: از یک سو پنجره‌ای رو به طبیعت است و از سوی دیگر، آشکارا اعلام می‌کند که یک سطح نقاشی‌شده است. این آگاهی از سطح، یکی از وجوه مدرن اثر است. سعیدی اجازه نمی‌دهد مخاطب کاملاً در توهم منظره فرو رود.

درختان در این تابلو بیش از آن‌که نشانه یک مکان مشخص باشند، ساختار اصلی تصویر را شکل می‌دهند. تنه‌های عمودی، سطح نقاشی را به بخش‌های متعدد تقسیم می‌کنند و نوعی ریتم بصری پدید می‌آورند؛ ریتمی که با حرکت آزاد و منشعب شاخه‌ها شکسته می‌شود. این تضاد میان ستون تنه‌ها و حرکت پراکنده شاخه‌ها، بر کشش درونی اثر می‌افزاید. گویی طبیعت در این‌جا نه منظره‌ای آرام و ایستا، بلکه موجودیتی زنده و در حال گسترش است. درختان در این فضای روشن کاملاً مستقر نیستند؛ گویی بخشی از آن‌ها در حال پدیدار شدن و بخشی دیگر در حال محو شدن است. از این منظر، نقاشی واجد کیفیتی میان حضور و غیاب است.

پالت رنگی اثر نیز در شکل‌گیری فضای شاعرانه آن اهمیت زیادی دارد. تونالیته‌های مختلف سبز، از سبزهای زیتونی و خاکستری تا سبزهای روشن و زنده، در کنار زرد، سفید، خاکستری و اندکی رنگ‌های گرم قرار گرفته‌اند. اما رنگ‌ها به ندرت به صورت خالص و تخت ظاهر می‌شوند؛ اغلب با یکدیگر درآمیخته‌اند و کیفیتی غبارآلود و فرسوده دارند. پسزمینه روشن نیز کارکرد زیادی دارد. فضای سفید و خاکستری میان تنه‌ها، به جای آن‌که صرفاً فضای خالی باشد، نوعی مه یا ابهام ایجاد می‌کند. این ویژگی باعث می‌شود نور موجود در اثر نیز نور طبیعیِ روشن و شفاف نباشد. بیننده با نوری خاطره‌گون مواجه است؛ نوری که گویی از میان مه، فاصله یا خاطره عبور کرده است.

ابوالقاسم سعیدی (متولد 1304)

ابوالقاسم سعیدی از مدرسه عالی هنرهای زیبای پاریس (بوزار) فارغ‌التحصیل شد (1334). آثارش را از سال 1333 تا 1340 در سالن نقاشان جوان و نمایشگاه‌های بزرگ سالانه در پاریس به تماشا گذاشت و جایزه نقاشان را از آن خود کرد (1338). آثارش در چند دوره بینال تهران نیز به تماشا درآمد و موفق به کسب جایزه وزارت فرهنگ و هنر در دومین بینال (1339) و جایزه بزرگ پنجمین بینال (1345) شد. آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی دیگری در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است. وی از سال 1329 تاکنون در پاریس اقامت دارد و در دهه پنجاه برای انجام چند سفارش نقاشی برای سازمان رادیو و تلویزیون، بانک مرکزی، تالار رودکی و دانشگاه شیراز و اخیراً برای برپایی نمایشگاهی انفرادی به ایران آمده است.