امضا: «Sh. A 26» (پایین راست)
اکریلیک روی بوم
100×150 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1405

این اثر را می‌توان نوعی بازخوانی حافظه تصویری ایرانی در زبان نقاشی معاصر دانست؛ اما نه حافظه‌ای منظم و دست‌نخورده، بلکه حافظه‌ای تکه‌تکه، سیال و در حال دگرگونی. شهریار احمدی با گذشته همچون تصویری تثبیت‌شده و دست‌نخورده مواجه نمی‌شود. گذشته در این‌جا ماده‌ای زنده، سیال و گاه گسسته است که در حافظه تاریخی و تصویری امروز دوباره ساخته می‌شود. عنوان اثر، از همان ابتدا، مخاطب را به دوره‌ای تاریخی ارجاع می‌دهد، اما آن‌چه بر سطح بوم شکل می‌گیرد، بازسازی یک واقعه یا تصویر تاریخی به معنای متعارف آن نیست. او تاریخ را به ‌مثابه خاطره موضوع قرار می‌دهد؛ خاطره‌ای که فاصله‌اش با اکنون از میان نرفته، اما دیگر امکان بازگشت به صورت اصیل و یکپارچه خود را نیز ندارد.

در نخستین مواجهه با این تابلو، پیش از آن‌که بتوان عناصر آن را شناسایی کرد، رنگ مرکز توجه قرار می‌گیرد. در این نقاشی، آبی نه رنگ زمینه، که خود میدان وقوع تصویر است؛ پهنه‌ای سیال که پیکره‌ها، لکه‌ها، خطوط و نشانه‌ها در آن پدیدار می‌شوند و دوباره در آن فرو می‌روند. چشم در مواجهه با اثر، ابتدا با کلیتی یکپارچه و پرتحرک روبه‌رو می‌شود و سپس، همچون کاوشگری در سطحی ناشناخته، به جست‌وجوی عناصر تصویری می‌پردازد. فرم‌هایی که گاه به اسب، سوار، پیکره یا شیئی نامشخص شباهت می‌برند، هرگز به‌تمامی خود را آشکار نمی‌کنند. تصویر در فاصله‌ای میان بازنمایی و انتزاع معلق می‌ماند.

چشم در برخورد نخست شاید در پی یافتن نقطه کانونی باشد، اما اثر چنین نقطه‌ای را به معنای کلاسیک در اختیار مخاطب نمی‌گذارد. هیچ عنصر واحدی برای مدت طولانی بر تمام سطح مسلط نمی‌شود. نگاه از لکه‌ای گرم به خطی طلایی، از یک فرم تیره به پیکره‌ای نیمه‌محو و از آن‌جا به بخشی دیگر از بوم منتقل می‌شود. این پراکندگی، برخلاف آن‌چه ممکن است در نگاه نخست به نظر برسد، نوعی بی‌نظمی مطلق نیست؛ بلکه نظمی مبتنی بر حرکت است. ترکیب‌بندی اثر نه با سلسله‌مراتب کلاسیک، بلکه با توزیع انرژی در سطح شکل گرفته است.

در این ساختار خط نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. خطوط باریک و پرشتاب، به‌ویژه خطوط طلایی و اکر، سطح آبی را می‌شکافند و آن را از سکون بیرون می‌آورند. در نتیجه میان دو کیفیت متضاد، یعنی پهنه و حرکت، تنشی دایمی شکل می‌گیرد. لکه‌های رنگی نیز در همین نظام عمل می‌کنند: آن‌ها وزن و تراکم ایجاد می‌کنند و در برابر خطوط که سبکی و حرکت دارند، نوعی ماده‌مندی به سطح می‌بخشند.

آن‌چه این اثر را از یک تجربه صرفاً انتزاعی جدا می‌کند، حضور نشانه‌هایی است که گاه به فیگور، اسب، سوار یا عناصر روایی دیگر نزدیک می‌شوند. این عناصر کاملاً از میان نمی‌روند، اما هرگز نیز به شکل کامل و قطعی در برابر چشم قرار نمی‌گیرند. گویی تصویر در مرز میان دیدن و تشخیص‌دادن متوقف شده است. مخاطب چیزی را می‌بیند و هم‌زمان از قطعیت درباره آن محروم می‌شود. همین ناتمام‌بودنِ تشخیص، بخش مهمی از تجربه اثر را می‌سازد.

از همین منظر، آبی نیز معنایی فراتر از رنگ پیدا می‌کند. می‌توان آن را آسمان دید، یا آب، یا فضایی ذهنی و حتی میدان حافظه؛ اما ارزش اثر در این است که هیچ‌یک از این خوانش‌ها به‌تنهایی بر آن مسلط نمی‌شود. آبی، بیش از آن‌که چیزی را نمایندگی کند، امکان‌های مختلف دیدن را فراهم می‌کند. این رنگ، عناصر را در خود فرو می‌برد و هم‌زمان امکان ظهور دوباره آن‌ها را فراهم می‌سازد. رنگ‌های گرم پراکنده نیز، به‌خصوص نارنجی‌ها، قهوه‌ای‌ها و سبزهای خاموش، در برابر سلطه آبی عمل کرده و به آن پویایی می‌بخشند. آن‌ها مانند بقایای اشیا یا تکه‌هایی از ماده در یک فضای سیال ظاهر می‌شوند. به این ترتیب، عنصر آشنای هنر سنتی، در یک دستور زبان کاملاً متفاوت بازتعریف می‌شود.

شهریار احمدی (متولد 1358)

شهریار احمدی لیسانس و فوق لیسانس نقاشی را از دانشگاه هنر تهران دریافت کرده و نخستین نمایشگاه انفرادی خود را در گالری برگ برگزار کرد (1379). وی در اولین نمایشگاه هنر مفهومی ایران، موزه هنرهای معاصر تهران شرکت داشته است (1380). از آن پس آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعدد به نمایش درآمده است. وی همچنین برنده جایزه اول مسابقات نقاشی آسیا و اقیانوسه و برگزیده رشته نقاشی در اولین جشنواره دانشجویان دانشگاه هنر تهران است. کتاب مجموعه آثارش از سوی انتشارات اسکیرا به چاپ رسیده است (1401).