امضا: «تناولی» (پایین راست)
قالیچه بیجار و نئون
با قاب: 10×112×144 سانتیمتر بدون قاب: 5×94×125 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1398
تک‌نسخه

پرویز تناولی یکی از پیشگامان مجسمه‌سازی مدرن ایران است. او از جوانی به دلیل نگرش کاوشگرانه خود، به ابعاد مختلف فرهنگ و هنرهای قدیمه ایران، توجه ویژه‌ای به آثار باقیمانده از سده‌های پیشین داشت و به مجموعه‌داری شناخته‌شده در این زمینه تبدیل شد. ماحصل این جست‌وجوی هنرمندانه، آشنایی و گردآوری نمونه‌هایی کم‌نظیر از جلوه‌های بصری گوناگون از هنرهای عامیانه و مذهبی ایران (سده نوزدهم میلادی) بود که در روزگار پهلوی تقریباً فراموش شده و دیگر مورد علاقه جامعه مدرن ایرانی نبود؛ نمونه‌های ممتازی از پرده‌های قهوه‌خانه‌ای، علم‌ و کتل، قفل‌ها، چاپ‌نقش‌ها، سنگ‌قبرها و به ویژه فرش‌های تصویری دوره قاجار، که هریک روایتی جذاب و اصیل از روند تحولات تصویری ایران در گذار از سنت به دنیای مدرن را نشان می‌دادند.

در این میان، یکی از دلبستگی‌های اصلی تناولی، انواع دست‌بافته‌های عشایری شامل گبه، گلیم و فرش‌های تصویری بود، که عموماً نه توسط طراحان زبردست و کارگاه‌های درباری، بلکه مبتنی بر ذوق و زیبایی‌شناسی هنرمندان گمنام و فراموش‌شده، طراحی و بافته شده بودند. وی در این عرصه با مطالعه نمونه‌های شاخص عصر قاجار، به فکر بازتولید این آثار عامیانه و تبدیل‌شان به اثری مدرن افتاد. همان روندی که در آغاز دهه چهل و با تلاش و توصیه او منجر به شکل‌گیری جنبش سقاخانه شده بود. در بین مضامین مختلف فرش‌های تصویری، تناولی به واکاوی دو نقش شیر و زنان فرنگی به عنوان دو مضمون عمده‌ و نوستالژیک پرداخت و قطعاتی خاص را در تعدادی محدود طراحی و آن را به کمک بافندگان محلی در استان فارس تولید کرد.

اثر حاضر یکی از همین نمونه‌های منحصربه‌فرد، از مواجهه هنرمند با میراث تصویری و هنر فرش‌بافی کهن ایرانی است که در موقعیت کنونی شکل و معنایی نو به خود گرفته است. علاقه ایرانیان به تصاویر فرنگی به‌خصوص از طریق ورود کارت‌پستال‌ها و چاپ‌نقش‌ها که حاوی مناظر اروپایی و پرتره زنان بودند، بارها و بارها در فضای هنرهای تصویری ایران عصر قاجار بازتولید شد. در این اثر نیز انتخاب هوشمندانه پرتره زن فرنگی (با اقتباسی نه چندان دقیق و ساده‌سازی شده از نمونه اروپایی) بازتابی از اندیشه‌ورزی هنرمند در به‌کارگیری عناصر کهن و سنتی (بدون دخل و تصرف در ساختار زیبایی‌شناسی آن) و تبدیل آن به اثری معاصر است که با  اضافه کردن رشته لامپ‌های نئون بر روی حاشیه آن، این ایده ناب تکمیل شده است.

پرویز تناولی (متولد 1316)

پرویز تناولی در رشته مجسمه‌سازی از هنرستان هنرهای زیبای تهران دیپلم گرفت (1335). دوره مجسمه‌سازی آکادمی بررا را در ایتالیا گذراند (1338-1336). نخستین بار آثارش در نمایشگاهی گروهی در باشگاه مهرگان به تماشا درآمد (1334) و اولین نمایشگاه انفرادی خود را در تالار فرهنگ برپا کرد (1336). از آن پس آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی بسیاری در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است. آثارش به نمایشگاه‌های بین‌المللی بسیاری راه یافته است، از جمله چندین دوره بینال‌های تهران، ونیز، پاریس و کارارا. پرویز تناولی در سال 1339 آتلیه کبود را تأسیس کرد. همچنین در شکل‌گیری هنرکده هنرهای تزیینی (1339) و تأسیس انجمن دوستداران فرش ایران (1352) نقش داشته است. تناولی که جوایز بسیاری را از آن خود کرده، از سال 1339 فعالیت جدی و مستمر خود را در زمینه مجموعه‌داری، مطالعه و تحقیق درباره صنایع دستی ایران ادامه داده و در این زمینه کتاب‌هایی منتشر کرده است.