پرویز تناولی یکی از مهمترین هنرمندانی است که آثارش، بازتاب ارزش‌های هنرهای ملی ایران است. او این ارزش‌ها را هم در فرم اثر هنری و هم در محتوای کارها بازنمایی می‌کند. «هیچ»، «شیرین و فرهاد» و «شاعر» ارجاعات تصویری هنرمند به مفاهیم ادبی و اسطوره‌ای و ادبیات غنی و ملی ایران است که ریشه در ذهنیت وطن‌دوستانه هنرمند دارند؛ هنرمندی که به تنهایی در پاسداشت فرهنگ کهن ایران به جمع‌آوری هنرهای تصویری و تجسمی ملی ایران همچون قالی، گبه، فرش‌های تصویری، نمکدان، سنگ قبر، قفل و… و انتشار کتاب از آن‌ها پرداخته است. ردپای تأثیر فرم بصری این آثار تجسمی را می‌توان در کارهای او پیدا کرد که چگونه هنرمند در ساده‌سازی فرم به غایتی هنرمندانه از یک حجم بصری می‌رسد.

مجسمه «هیچ» بارها در شکل‌ها و اندازه‌های متنوع و با متریال‌های مختلف ساخته شده که مهمترین و شاخص‌ترین اثر هنرمند است. «هیچ» تجمیع ادبیات و خوشنویسی ایرانی و تجلی آن در هنر تجسمی بود. تناولی با ساخت مجسمه هیچ، یک مفهوم عرفانی از ادبیات ایرانی را بدل به جسم کرد. تناولی تنِ خوشنویسی را حجم بخشید و به آن فرم داد؛ هیچ، «هست» شد و از تاریخ عرفان و ادبیات ایرانی به تاریخ تجسمی افزوده شد.

از سال 1334 که اولین بار اثرش را در یک نمایشگاه گروهی در باشگاه مهرگان به نمایش گذاشت دقیقاً هفتاد سال گذشته است. آثار او در طی هفت دهه بارها در نمایش‌های مهمی در ایران و خارج از کشور تماشا شده است، اما اثر حاضر با نام «گوش ون‌گوگ» یکی از خاص‌ترین آثار اوست که به درخواست و پیشنهاد بهزاد حاتم ساخته شد و در نمایشگاهی با همین عنوان در سال 1387 در گالری 10 به نمایش درآمد. این اثر از آن روی خاص است که وقتی برای اولین بار به نمایش درآمد وجهی دیگر از شگردهای بصری و تکنیک‌ورزی این هنرمند به چشم آمد که با آثار دیگرش همچون هیچ و فرهاد در تفاوت معنایی و اجرایی بود. در آن نمایش اگر چه آثار عباس کیارستمی، افشین پیرهاشمی، کوروش شیشه‌گران و… به تماشا درآمد اما کار تناولی بیش از دیگران توجه‌ها را به خود جلب کرد زیرا سوژه اثر و شکل اجرا با دیگر کارهای پیشین هنرمند متفاوت بود. تناولی با پیچ‌وتابی منعطف که به «هیچ» داد ساختار بصری اثر را به نحوی تغییر بخشید که فرم خوشنویسی ایرانی دچار اعوجاج نگردید و به زیبایی آن خللی وارد نشد؛ در واقع یک مفهوم ادبی تبدیل به یک اثر واقعگرا شد، اما گوش ون‌گوگ اثری انتزاعی و فرم‌محور است که از برهم‌نشینی چهار قطعه فلز بر روی یک پایه فلزی هم‌جنس ساخته شده و تفاوتی ماهوی با ساختار آثار دیگر این هنرمند دارد. در اثر حاضر، گوش ون‌گوگ بدل به نشانگانی از اوج و افول زیست پرنبض یک انسان هنرمند می‌شود که از ظرافت  فرم، صیقل‌خوردگی فلز سخت و پیچیدگی فرم‌های منعطف ساخته شده است.

این اثر با پرداخت صیقلی و براق و با فرم‌های مواج و منعطف تداعی لایه‌های بیرونی گوش است. اما بخشی از اثر (یعنی قطعه اول که سه قطعه فلز بر روی آن سوار شده) بدون روتوش و با بافت متخلخل و ضربه‌های چکش ساخته شده است. مرکز ثقل تصویری و معنایی کار در همین نقطه از مجسمه است که همچون زخمی باز جلوه می‌کند که رنج هنرمندبودن به مثابه یک زمختی صیقل‌نخورده، زیبا و باشکوه است. تناولی با این ترفند تمام ساختار بصری کار را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و آن پیچیدگی فرمی، فخامت بیانگرا و بُرندگی زبان بصری را معطوف به یک دستاورد آزاد هنرمندانه می‌کند که همچون یک خط‌خطی طراحانه در دل یک نقاشی معاصر جلوه می‌کند.

این اثر مرثیه‌ای است در پاسداشت جنون و عشق، همچون یک رکوییم که غوغای باشکوه عصیان یک هنرمند از دست‌شده را فریاد می‌زند. وجه مشترک این کار با آثاری همچون شاعر و فرهاد در این است که تناولی مجسمه را به یک مانیومنت یا اثر یادبودی بدل می‌کند؛ در واقع او خاطره یک انسان را به جسم تبدیل کرده است. در این‌جا خاطره، خطرکردن ون‌گوگ است که اهدای گوشش به بانویی، همچون زمختیِ صیقل‌نخورده آن تکه از مجسمه تناولی، زمخت اما باشکوه است.

پرویز تناولی (متولد 1316)

پرویز تناولی در رشته مجسمه‌سازی از هنرستان هنرهای زیبای تهران دیپلم گرفت (1335). دوره مجسمه‌سازی آکادمی بررا را در ایتالیا گذراند (1338-1336). نخستین بار آثارش در نمایشگاهی گروهی در باشگاه مهرگان به تماشا درآمد (1334) و اولین نمایشگاه انفرادی خود را در تالار فرهنگ برپا کرد (1336). از آن پس آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی بسیاری در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است. آثارش به نمایشگاه‌های بین‌المللی بسیاری راه یافته است، از جمله چندین دوره بینال‌های تهران، ونیز، پاریس و کارارا. پرویز تناولی در سال 1339 آتلیه کبود را تأسیس کرد. همچنین در شکل‌گیری هنرکده هنرهای تزیینی (1339) و تأسیس انجمن دوستداران فرش ایران (1352) نقش داشته است. تناولی که جوایز بسیاری را از آن خود کرده، از سال 1339 فعالیت جدی و مستمر خود را در زمینه مجموعه‌داری، مطالعه و تحقیق درباره صنایع دستی ایران ادامه داده و در این زمینه کتاب‌هایی منتشر کرده است.