اثر حاضر از صادق تبریزی نمونه‌ای شاخص از رویکرد تلفیقی او در جریان نقاشیخط و به‌طور کلی‌تر، جنبش سقاخانه است؛ رویکردی که در آن سنت‌های بصری ایران پیشامدرن نه به‌عنوان منبعی تزیینی، بلکه به‌مثابه نظامی معنایی و زیباشناختی بازخوانی می‌شوند. ترکیب‌بندی اثر با تقارن سنجیده و حضور دو پیکره نشسته بر اسب، یادآور شمایل‌نگاری‌های کهن، از نگاره‌های دوره‌ اسلامی تا نقوش اسطوره‌ای پیشااسلامی است؛ با این تفاوت که تبریزی این ارجاعات را در قالبی مدرن و آگاهانه از تاریخ هنر معاصر بازسازی می‌کند. سطح تصویر مملو از نشانه‌هاست: خطوط شبه‌نوشتاری، نقوش هندسی، تکرار دایره‌ها و عناصر تزیینی که همگی به زبان بصری خوشنویسی و تذهیب ارجاع می‌دهند، بی‌آن‌که به خوانایی متنی متعهد باشند. این «ناخوانایی آگاهانه» یکی از ویژگی‌های مهم آثار تبریزی است؛ او خط را از کارکرد صرفاً زبانی‌اش رها می‌کند و به کیفیت تصویری، ریتمیک و نمادین آن اولویت می‌بخشد. تنها بخش نوشتاری خوانا عبارت «لا فتی الا علی لاسیف الا ذوالفقار» است که به خط ثلث در هاله دور سر فیگور سمت راست به صورت مثنی‌نویسی اجرا شده و به صورت معکوس در قرینه مورب زیر پای فیگور سمت چپ نیز نقش بسته است. در نتیجه خط در این اثر حامل پیامی مشخص با رویکرد مذهبی است که در کنار سایر عناصر نمادین مانند شمشیر، کبوتر، اسب‌های سیاه و سفید و سرو، تجسمی از حافظه‌ فرهنگی و استمرار سنت را به تصویر می‌کشد.

رنگ‌پردازی اثر با غلبه‌ سبزها، طلایی‌ها و آبی‌های فیروزه‌ای، فضایی آیینی و قدسی می‌آفریند. این پالت رنگی، در کنار استفاده‌ گسترده از نقوش تکرارشونده، اثر را به قلمرو میان اسطوره و معاصریت سوق می‌دهد؛ جایی که زمان خطی فرومی‌ریزد و گذشته و حال در یک سطح بصری هم‌نشین می‌شوند. پیکره‌ها حالتی ایستا و آرام دارند و نگاه مستقیم آن‌ها به مخاطب، نوعی مواجهه‌ متأملانه ایجاد می‌کند؛ گویی تماشاگر به آیینی خاموش دعوت شده است.

از منظر تاریخی این اثر را می‌توان تلاشی موفق برای پاسخ به پرسش بنیادین هنر مدرن ایران دانست: چگونه می‌توان هم‌زمان ایرانی و معاصر بود؟ تبریزی با پرهیز از تقلید صرف از هنر غربی و در عین حال فاصله‌گیری از بازتولید نوستالژیک سنت، راه سومی پیشنهاد می‌کند؛ راهی که در آن عناصر بومی در ساختاری نو بازآرایی می‌شوند. این اثر نه صرفاً بازنمایی گذشته، بلکه بازاندیشی آن است؛ گذشته‌ای که در بستر نقاشی مدرن دوباره معنا می‌یابد و به تجربه‌ای زنده و معاصر بدل می‌شود.

صادق تبریزی (1396-1317)

صادق تبریزی در رشته نگارگری از هنرستان هنرهای زیبای تهران فارغ‌التحصیل شد. خوشنویسی را نیز نزد محمدولی کیمیا قلم و علی‌اکبر کاوه فراگرفت. به استخدام اداره کل هنرهای زیبا درآمد و در کارگاه سفالگری مشغول به کار شد (1338). از هنرکده هنرهای تزیینی لیسانس نقاشی (1344-1340) و فوق‌لیسانس طراحی داخلی (1346-1344) گرفت. اولین بار آثارش را در انجمن ایران و امریکا به نمایش گذاشت (1338). از آن پس، آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعدد در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمد، ازجمله: سومین و پنجمین بینال تهران (1341 و 1345). تبریزی که برای معالجه به انگلیس رفته بود، در همان‌جا درگذشت.