امضا: «Leyly 67» (پایین وسط)
رنگ‌روغن روی بوم
79×59 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1346
پیشینه:
این اثر توسط صاحب فعلی در سال 1401 از گالری طراحان آزاد خریداری شده است.

اگرچه همواره از لیلی متین‌دفتری به عنوان یکی از زنان نقاش مینی‌مالیست نام برده شده اما او در میان نقاشان ایرانی جایگاهی فراتر از یک «زن نقاش» دارد و سهم و جایگاه او در هنر نقاشی مدرن ایرانی به خاطر نبوغ و خلاقیت‌اش بیش از آن است که درباره او فقط به عنوان یک زن نقاش مدرنیست نوشته شود. کارهایش پیش از آن‌که با اطلاق هنر زنانه به سمت و سوی احساسی‌گری رمانتیک تنزل یابند، نمایی از روند خلاق و رو به رشد هنر مدرن در ایران بود. از این رو سهم عمده او در بازآفرینی یک زبان جسور و خلاقانه را همواره باید در نظر داشت. خلوص عارفانه و هارمونی رنگ‌های لطیف و کمینه‌گرایی در موضوع و اجرا نباید ذهن را به سمت برچسب نقاشی زنانه ببرد و با انگِ سانتیمانتالیسم و یا رمانتیسیسم زنانه، خلاقیت ناب این هنرمند در مواجهه با جهان هستی، پیرامون و اجتماع را نادیده گرفت.

اثر حاضر یکی از خاص‌ترین آثار این هنرمند است که در ادامه جهان‌بینی هنرمندانه او و استفاده از مدیای نقاشی برای بازتاب جهان عاطفی هنرمند است. «کم‌گویی» و «سرشاری» منطق زبانی نقاشی‌های متین‌دفتری است که در این اثر نیز دیده می‌شود. او اگر پیشتر لیموها و کبوترها را می‌کشید اکنون در یک انتزاع ناب فرم‌هایی را دستچین کرده است که هم‌پایه دیگر عناصر نقاشی‌هایش در خدمت بیان خالص نقاشی است. اما او چگونه به چنین دستاورد هنری رسیده بود؟ اگرچه متین‌دفتری در یک خانواده مهم سیاسی به‌دنیا آمد و پدر و پدربزرگش (احمد متین‌دفتری و محمد مصدق) هر دو از نخست‌وزیران ایران دوره پهلوی بودند اما لیلی متین‌دفتری از آشوب سیاست و گزند التهابات اجتماعی روزگار به سمت دیدنی‌کردن نادیدنی‌های کوچک اما زیبا رفت. آثارش به هایکوهایی لطیف می‌مانند که از بطن زندگی و از قلب سرشار هنرمند سرچشمه گرفته‌اند؛ همچون هایکو که با کمترین زمزمه‌ها شکل گرفته، او با کمترین عناصر بصری و رنگی به کار پرداخت. نقاشی‌هایش همانند هایکو که با کمترین اصوات و هجاها به عمق زندگی اشاره می‌کند، با کمترین بیان فیگوراتیو، به نقش پشت پرده زندگی یعنی حیات درونی انسان نظر داشت. در دوره‌ای که هنر ایران معطوف به نقشمایه‌های هنر اسلامی و ایرانی و در چنبره نقاشی سقاخانه‌ای بود و بعدتر در مسیر نقاشی انقلابی پیش رفت، کسی مانند او به طنین آرام زندگی‌های معمولی پرداخت. زنان چادری، رویش و رستن سبزه سفره هفت‌سین، آرامش پرندگان بر روی بند رخت‌های شسته شده، پرچین سنگی روستا، سه لیمو در آفتاب، سه تخم کبوتر در آشیانه و… همه از همین زندگی برآمده‌اند که نقاش آن را زیسته است.

در اثر حاضر سه فرم قرمزِ برگ‌شکل در سمت چپ بر دو زمینه زرد و اُخرایی، همانند سه تخم کبوتر و یا سه لیمو، جلوه‌ای از ناپایداری زندگی اما عمق لحظه اکنون در یک هایکو هستند. به مانند هجایی سرخ بر پسزمینه دو زرد متفاوت؛ مانند برگ‌ریزان یک ظهر ناپایدار پاییزی با آفتابی کم‌جان که «نقاش-شاعر» را واداشته است از همه سخن‌ها و حرف‌های منطقی و سترگ و ژرف دست بشوید و پرده‌ای چنین نقش بزند که در آن دست خیال همه‌چیز را به بازی گرفته است: هم منطق و ترکیب‌های نقاشی هم‌عصر خود را و هم حرف‌های منتقدانه سختگیران هنر و هم بازنمایی ضرورت‌های سترگ زیستن در شرایط سخت و صعب را. این بازی و بازیگوشی هنرمند راهی برای درک جهان نقاشی فراهم می‌کند که درون و برون هنرمند بر روی بوم شبیه هم هستند و راه تماشای هنرمند در صحنه زندگی از پهنه بوم می‌گذرد.

لیلی متین‌دفتری (1386-1315)

لیلی متین‌دفتری در کودکی به انگلیس رفت (1325) و در مدرسه هنرهای زیبای اسلید آموزش دید (1338-1335). دوره‌ای را نیز در هنرکده کمبرول لندن گذراند (1339-1338). پس از بازگشت به ایران به تدریس پیکره‌سازی در دانشکده هنرهای زیبا پرداخت (1344-1339). آثارش به بینال‌های تهران راه یافت و اولین نمایشگاه انفرادی خود را در گالری بورگز برپا کرد (1345). وی موفق به کسب جایزه پنجمین بینال تهران شد (1345). از آن پس آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعدد در ایران و دیگر کشورها به نمایش گذاشته شد. متین‌دفتری از سال 1357 در فرانسه اقامت گزید و در همان‌جا درگذشت.