امضاء: «Sadr » (پایین راست)
رنگ روغن روی آلومینیوم کشیده شده روی چوب
73×60 سانتی متر
تاریخ اثر: دهه 1350

این اثر به خوبی مبین شاخص ههای آشنای یکی از مه مترین دور ههای کاری
بهجت صدر است. دور های که هنرمند، شیوه ترکیب مواد روی ورق آلومینیوم
را برای خلق ترکیبی انتزاعی با استفاده از خطوطی ضخیم در رنگ سیاه تجربه
م یکند. هیچ هنرمند مدرنیستی در ایران به اندازه بهجت صدر، از قابلی تهای
نامتعارف و تأثیرگذار رنگ سیاه استفاده نکرده است و هیچ هنرمندی به قدر او
بر انتزاع مطلق پایدار نمانده است.
از همان ابتدا عنصر غالب در نقاش یهای انتزاعی بهجت صدر خطوطی ضخیم
و سیاه بود که بعدها به مشخصه بارز کار وی تبدیل شد. این خطوط در همه
دور ههای متنوعی که در حیات هنری وی یکی پس از دیگری ظاهر شدند، بنیاد
کارش بوده و تقریبا همیشه جلو های صریح، اندوهناک و حاوی خشونت داشته
است. ریشه این خطوط گستاخ و پرانرژی، حتی پیش از کارهای آبستره، در
نقاش یهای اکسپرسیونیستی دهه 1330 هنرمند قابل جس توجوست.
نقاش در این مجموعه، بر خلاف رفتار نقاشانه رایج که بر اساس عمل
رن گگذاری شکل م یگیرد، با برداشتن قشای رنگی از سطح آلومینیوم، به
فر مهایی انتزاعی، رقصان، مواج و گاه موسیقایی دست پیدا م یکند. این شیوه
کار، علاوه بر تازگی در مدرنیسم ایرانی، نوعی ابداع در تجربه رفتارگرای
نقاش ایرانی را نیز به تاریخ هنر ما م یافزاید. او در لاب هلای سیاهی، جهانی
نامرئی را جس توجو م یکند که زمانی از تیرگی و زمانی از روشناییِ حاصل
از برداشتن رنگ، ساخته م یشود. چیزی شبیه به نگاه شاعر یا نویسند های که
نه از محتوای سطرهای نوشته شده، بلکه از فاصله خالی میان سطرها، معنایی
پنهان را بیرون م یکشد؛ یعنی جایی که ب یرنگی یا فضایی مستور، بیش از
متن، خوانده و دیده م یشود. در اثر حاضر، رنگ قرمز به شکلی استثنایی
ظاهر شده و در ترکیب با زمینه، کیفیتی سحرآمیز در لای ههای مختلف پدید
آمده است.

بهجت صدر (1388-1303)

بهجت صدر از دانشکده هنرهای زیبای تهران با رتبه اول فارغ‌التحصیل شد (1333-1327)، سپس به ایتالیا رفت و در آکادمی روبرتو ملی و آکادمی هنرهای زیبای ناپل به تحصیل پرداخت. نخستین بار آثارش را در گالری پینچو در رم به تماشا گذاشت (1336) و پس از برگزاری چندین نمایشگاه انفرادی و گروهی به ایران بازگشت و از آن زمان به مدت 21 سال به تدریس در دانشکده هنرهای زیبای تهران اشتغال داشت. در سال 1341 موفق به اخذ جایزه بزرگ سومین بینال تهران شد و آثارش در بینال ونیز به نمایش درآمد. چند سال بعد نمایشگاهی از دوره آثار موسوم به هنر حرکتی (کینتیک آرت) او در گالری سیحون برگزار شد (1346). در این نمایشگاه، در تجربه‌ای تازه به خلق آثاری بدیع و متفاوت پرداخت که در آن‌ها کرکره‌های فلزی با موتور کوچکی به حرکت در می‌آمدند. از دیگر نمایشگاه‌های بهجت صدر می‌توان به گالری سیروس در پاریس (1354)، سالن میرو سازمان یونسکو (1369) و گالری گری در نیویورک (1381) اشاره کرد. در سال 1383، بزرگترین نمایشگاه او با عنوان «پیشگامان هنر نوگرای ایران: بهجت صدر» در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. وی از سال 1359 به پاریس عزیمت کرد و در پی یک بیماری آن‌جا ماندگار شد. صدر تا پایان عمر بین تهران و پاریس در رفت‌وآمد بود و سرانجام در فرانسه درگذشت.