کوروش شیشه‌گران در دهه پنجاه، هنرمندی جوان و نوجو بود. او با کنار گذاشتن چارچوب‌هایی که در نقاشی و مجسمه‌سازی آموخته بود، تلاش داشت برای تحقق چند ایده و پروژه فکری راه‌حل‌هایی عملی بیابد. از انبوه تجربیات هنرمند در این دوره چنین به نظر می‌رسد که مهمترین مسئله او در این دهه، «رابطه هنر و عرصه عمومی» بوده است. ردپای این دغدغه تا امروز هم در آثار و تجربیات شیشه‌گران دیده می‌شود. او در دهه پنجاه ایده تکثیر اثر هنری را ابزاری برای دسترس‌پذیری هنر می‌دانست و در ادامه همین ایده، ارایه کار هنری را به برپایی نمایشگاه در فضاهای رایج، منحصر و محدود نمی‌کرد. رویکردی که با «هنر پستی» (استفاده از پست به عنوان رسانه هنری) و ساخت و عرضه پوسترهای خیابانی در کارنامه شیشه‌گران ادامه می‌یافت. او در برخی تجربیاتش در این دهه ایده اقتباس و ازآن‌خودسازی و ارایه ترکیبی التقاطی از این اقتباس‌ها را پی گرفت. شیشه‌گران در این دوران با کنار گذاشتن بوم و قلم‌مو و با استفاده از کلیشه‌های چاپ سیلک و رنگ اتومبیل روی پنل‌های صنعتی، با تکثیر آثار تولید شده و با شکستن قاعده انحصار در نهادهای عرضه هنر، تلاش می‌کرد آن‌چه که از قواعد مدرنیسم آموخته بود را به چالش بکشد. همچنین یک دوره شایان توجه در طراحی صنعتی، و نهایتاً، مجموعه‌ای پربار از پوسترهای سیاسی-اجتماعی در کارنامه هنرمند طی دهه پنجاه دیده می‌شود.

مجموعه «گره‌ها» را در ساحت ایده و در چارچوب زبان تصویری، می‌توان در ادامه تجربیات و پروژه فکری کوروش شیشه‌گران ارزیابی کرد. در دهه پنجاه، هنرمند برای تکثیر اثر هنری از کلیشه‌های کوچک چاپ سیلک استفاده می‌کرد. کلیشه‌ها و موتیف‌ها در سطح تابلو تغییر مکان می‌دادند و نقشی برجا می‌گذاشتند. با این‌که صورت نهایی کارها شبیه به نظر می‌رسیدند اما کاملاً متفاوت بودند. هر اثر، در عمل، تکثیر دیگری بود بی‌آن‌که کپی شده باشد. مثال شیشه‌گران در شرح این مورد، ارجاع به برگ‌های یک درخت است: «تمام برگ‌های یک درخت شبیه یکدیگرند اما هیچکدام کپی دیگری نیستند». با استناد به این گفته هنرمند، می‌توان چنین تولید پرتعداد (و نه انبوه) اثر هنری را برگرفته از نوعی «تکثیر زیستی» قلمداد کرد.

«گره‌ها» هم در امتداد چنین ایده‌ای شکل گرفته‌اند. آن‌ها هم در مواردی بسیار شبیه هستند ولی کاملاً منحصر به‌فرد و یکتا خلق شده‌اند. به شکلی که خود هنرمند هم نمی‌تواند یک گره را دو بار «اجرا» کند. مورد دیگری که در مرکز ایده‌های آثار تکثیری هنرمند دیده می‌شود همین مفهوم «اجرا» و «اجراگری» است. در امضاهای مجموعه «اجرایی از آثار نقاشان بزرگ» بر کلیدواژه «اجرا» (به صورت فارسی و انگلیسی)، تأکید شده است. در تجربه «گره‌ها» هم آن‌چه گره‌ها را منحصر به‌فرد می‌کند همین «اجرا»ی هنرمند است.

از گفتار هنرمند در پیوند با این پروژه چنین برمی‌آید که شیشه‌گران تجربه «گره‌ها» را یک اثر واحد یا «یک کار» قلمداد می‌کند (در بعضی پوسترهای قدیمی هنرمند، مثل کارهای طراحی صنعتی سال 1357، از اصطلاح «یک کار» استفاده شده است: «یک کار از کوروش شیشه‌گران»). هنرمند درباره گره‌ها شرح می‌دهد که به همین دلیل این «یک کار» ، تنها «یک امضا» دارد. امضاها مهر شده‌اند و همگی «یکسان» هستند. هریک از گره‌ها کاملاً متفاوتند، اما امضاها یکسانند. در واقع هر گره یک عنصر برسازنده و سلولی از بدنه این اثر واحد است. وقتی فردی یک یا چند گره را دارد، «بخشی» از «یک» اثر هنری را به تملک خود درآورده است. به این ترتیب یک اثر واحد، متکثّر می‌شود، گسسته می‌شود و به تملک افراد متفاوت در جغرافیاهای گوناگون درمی‌آید. در این تجربه، «تعلق جغرافیایی» یک اثر به یک مکان، به چالش گرفته می‌شود. اما با وجود این گسستگی و تکثّر، کل اثر، وحدت و پیوستگی خود را نیز حفظ می‌کند.

کوروش شیشه‌گران (متولد 1324)

کوروش شیشه‌گران از هنرستان هنرهای زیبای تهران فارغ‌التحصیل شد (1346-1343) و دوره لیسانس را در هنرکده هنرهای تزیینی گذراند (1352-1348). نخستین بار، نقاشی‌هایش را در گالری مس معرفی کرد (1352) و پس از آن آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعدد در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است. شیشه‌گران از سال 1355 پوسترهای متعددی با موضوع‌های اجتماعی و سیاسی را به خرج خود طراحی و چاپ کرده و در سطحی وسیع بر دیوارهای شهر چسبانده و نیز نمایشگاه‌هایی از این پوسترها در ایران و دیگر کشورها برپا کرده است. از مجموعه آثار شیشه‌گران کتابی توسط انتشارات ساقی به چاپ رسیده است (1395).