سهراب سپهری از همان آغاز، به طبیعت با شگفتی می‌نگریست و چنین ذهنیتی دستمایه کار او شد تا مجموعه‌ای از مهمترین نقاشی‌های طبیعت‌گرا در تاریخ هنر نوگرای ایران را خلق کند. ذهن و روح او که در جست‌وجوی آرامش و عرفان شرقی بود، توانست در بستر هنر مدرن و در پرتوی همگامی ادبیات و هنر، به رویکرد و بیانی منحصربه‌فرد برسد. بعدها همین نوع مواجهه را با واژگان در شعرهایش با نگاه ایدئالیستی نیز بازتاب داد؛ نگرشی که نقاشِ شاعر را به کاوش و کشف واداشت. در طراحی و آبرنگ‌های سپهری هم او شگفت‌زده جادوی طبیعت زادگاهش کاشان شد.

در نقاشی حاضر، طبیعتی آشنا با عناصری ثابت همچون جاده، کوه و صف درختان دیده می‌شوند، اما نگاه نقاش به اشکال تکرارشونده طبیعت ایران، نگاهی متفاوت است؛ افق‌های ثابت و بی‌حرکت که با خطوط و ضربه‌قلم‌های آبمرکب ساده نشان داده شده‌اند، بخش‌های انتخاب‌شده‌‌ و کمینه‌گرا از طبیعت را به شکلی هوشمندانه‌ به تصویر کشیده که تفاوت نگاه سهراب را به بازنمایی طبیعت نسبت به نقاشان همعصرش نشان می‌دهد.

تابلوی پیش‌رو، با خطوطی ساده و صریح، بدون پیچ‌وتاب‌های غیرضروری است. نقاشی‌های سپهری اصولاً آثاری بیانگراست و به فضایی ورای واقعیت‌های عینی همچون شعرهایش اشاره دارد. اما انتخاب‌های تصویری او جذابیت بدیهی میان طراحی‌ها و نقاشی‌ و ارتباط آن با شعرهایش را بیشتر می‌کند. در این‌جا سوژه‌ طبیعت و جاده، به صورتی آونگان میان آسمان و زمین به تصویر کشیده شده و گویی جاده در نقاشی او به سمت آسمان در حال حرکت است. ادراک تصویر، وابسته به بینش شهودی در کارهای سهراب است و مخاطب با تأملی عارفانه می‌تواند انرژی شورانگیز نقاش را در حرکت سریع قلم‌ آبمرکب بازشناسد که با ضرباهنگی از جنس رویای شرقی، لحظه یکی شدن با روح خلاقه طبیعت را نمایان می‌سازد.

چیرگیِ ذهنیت بر عینیت، آرمان این نقاشی سهراب است و همواره زندگی در نقاشی‌های او ساری و جاری است، حتی در فضاهای خالی و خلاء به بهترین نحو جلوه‌گری می‌کند. در حکمت شرقی، «بود» تنها در مجاورت «نبود» معنا می‌یابد و به همین دلیل حضور در کنار خلاء قابل رؤیت است. در نگرش وی تخیل از حس و خرد برتر است و تخیل است که امکان ادراک عمیق واقعیت را فراهم می‌کند. ترکیب‌بندی طراحی‌ او در این‌جا نیز به همین دلیل، بی‌توجهی نقاش را به جزییات نشان می‌دهد و در عین حال وفاداری او به ذات هنر ایرانی را یادآوری می‌کند.

اثر حاضر آشکارا نشان می‌دهد که رویکرد سهراب در استفاده‌ نمادین از طبیعت و توجه به فضای خالی در گستره نقاشی، برای بیان ذهنیات و باورهای عرفانی خود، با بازگشت آگاهانه یک نقاش نوگرا به داشته‌های هویتی سرزمین و تاریخ خویش میسر می‌شود؛ همچون استفاده از طیف رنگ‌های خاکستری و ساده در نقاشی‌ پیش رو.

سهراب سپهری (1359-1307)

سهراب سپهری در رشته نقاشی دانشکده هنرهای زیبای تهران تحصیل کرد (1336-1327). برای ادامه هنرآموزی به پاریس رفت. در سال‌های دانشجویی با انجمن خروس جنگی ارتباط یافت (1328) و نخستین دفتر شعرش را با عنوان «مرگ رنگ» منتشر کرد (1330). آثارش به اولین و دومین بینال تهران راه یافت (1339-1337) و سپس در سال 1339 رهسپار ژاپن شد. اولین نمایشگاه انفرادی خود را در تالار رضا عباسی برپا کرد (1340). او در سفرهای مکرر به کشورهای اروپایی، آسیایی و امریکا آثارش را در ایران و خارج از کشور به نمایش گذاشت. سپهری در سال 1356 منتخبی از اشعارش را در مجموعه «هشت کتاب» منتشر کرد.