آیدین آغداشلو با وجود آن‌که کارش را از دهه چهل و همزمان با شکل‌گیری مدرنیسم ایرانی آغاز کرد، همواره نگاهش به گذشته تاریخ هنر بود تا اصرار بر مدرن بودن. او در نهایت به نقاشی مستقل بدل شد که بیان هنری‌ و نگاهش از درون تاریخ به خودش بوده تا از بیرون. به همین خاطر و در چند دهه اخیر نیز درونمایه‌های نقاشی‌های او در مسیری خودآموخته‌، تغییر چندانی نکرده است. حال‌آن‌که برایش فرصتی به‌جهت شناخت دقیق‌تر از جزییات و یافتن معنای خود و شکل‌دادن به آن نیز فراهم آورده است. نقاشی‌هایش به شکلی نمادین با تاریخ و میراث گذشته درهم می‌آمیزد، اما در عین حال می‌توان ریشه‌های مرگ‌اندیشی را نیز به وضوح در آن‌ها جست‌وجو کرد.

آغداشلو، پژوهشگر، مجموعه‌دار و منتقد هنری است. از همین رو روند تحولات تصویری در نقاشی‌هایش عقلایی و نمادگرایانه است و اصولاً مضامین آثارش بر دیدگاه‌های فلسفی استوار شده است. برای او نقاشی به مثابه گشودن دریچه‌ای به هزارتوی تاریک ‌پشت ذهن هنرمند است. قدیمی‌ترین وسوسه‌ ذهنی‌ او، همواره انهدام و مرگ بوده است، اما از سوی دیگر تأکید او بر مرگ‌اندیشی، خود نشانه‌‌ای از اهمیت داشتن لحظات زندگی است؛ بیانی متباین برای نقاش که در عین مرگ‌اندیشی، ستایشگر زندگی و لحظه‌هاست. این چنین است که آغداشلو، مابه‌ازای اندیشه‌ورزی خود را در نقاشی‌ها، اشعار و هنرهای سنتی ایران جست‌وجو می‌کند.

آغداشلو در مجموعه‌های خاطرات انهدام و مینیاتورهای مچاله‌شده، مقوله نابودی ارزش‌های هنری گذشته را دستمایه کار خویش قرار داده است. تلاش او در این مجموعه و اثر حاضر نوعی دادخواهی در برابر تاریخ هنر و فرهنگ ایران است. در این نقاشی، تکه کاغذ مچاله‌شده یک نگاره ایرانی، نمادی از تاریخ طولانی و عمری است که بر فرهنگ و ملت ایرانیان گذشته است. تیرهایی آتشین که از پایین کادر به سوی نگاره زن زیبای آرمانی پرتاب می‌شوند، جز تهدید و نابودی همه نمادها و نشانه‌های ایرانی – زن، مهربانی، آرامش و اصالت – را نمی‌خواهند.

بیان صریح و خلاصه‌شده هنرمند در این اثر، روایتی اندوهگین و مرثیه‌وار از دورانی سپری شده است؛ شکوائیه‌ای از هنرمندی معاصر، بر رفتاری به ناحق که به زعم او بر هنر‌ و فرهنگ ایرانی روا شده است.

آیدین آغداشلو (متولد 1319)

آیدین آغداشلو فعالیت حرفه‌ای خود را در نوجوانی با فعالیت در یک مؤسسه تبلیغاتی شروع کرد (1335). در سال 1338 وارد دانشکده هنرهای زیبای تهران شد، اما تحصیل را ناتمام رها کرد. نمایشگاه‌های انفرادی معدودی برپا کرده که نخستین آن در انجمن ایران و امریکا در تهران برگزار شد (1355)، اما آثارش در نمایشگاه‌های گروهی متعدد در ایران و دیگر کشورها به نمایش درآمده است. وی فعالیت نویسندگی را از سال 1342 آغاز کرد و تا به امروز بیش از صدها مقاله درباره هنر گذشته و معاصر ایران نوشته است. موزه رضا عباسی به سرپرستی او در سال 1355 برپا شد. کارشناسی آثار هنر قدیم ایران بخش دیگری از فعالیت‌های آغداشلوست.