امضا: «دریابیگی Daryabeigi 72» (پایین چپ)
رنگ‌روغن روی بوم
80×90 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1351

چشم‌اندازهایی بدیع، خلوت و ساکن، به‌همراه انتزاعی دلنشین و آرام با محتوایی شاعرانه و لطیف، همراه با شور شرقی و حکمت نهان عارفانه؛ این تعریفی ابتدایی و یک‌خطی از جهان هنرمندانه عبدالرضا دریابیگی است. هنرمندی که نقش مهمی در نقاشی مدرن ایران داشت و از نقاشان و گالری‌داران فعال زمانه خویش بود و گالری مس را که از گالری‌های مهم پیش از انقلاب بود بنیان گذاشت.

دریابیگی در نقاشی‌هایش همچون ناظری است که از فاصله به دوردست می‌نگرد. جایی بالاتر از خط افق و در چشم‌اندازش به غیر از آن واحه، طبیعت و منظر دیگری نیست. او نقاش سکون، سکوت و تنهایی است. دریابیگی فقط به کشیدن یک منظره یا طبیعت بسنده نمی‌کند، او افق خیال خود را در نقاشی می‌گستراند و اثری رویایی و خیال‌انگیز را به تماشا می‌گذارد. نقاشی، کرانمندکردن بی‌کرانگی است و نقاش با انتخاب سوژه از جهان هستی، حیاتی را که خود در نظر دارد به آن اعطا می‌کند. او آن تکه از هستی را معنا می‌بخشد و دیدنی می‌کند. این دقیقاً کاری است که دریابیگی می‌کند و از هیاهوی جهان، تکه‌ای کوچک را به جهان آرام خود می‌آورد و نتیجه را به صورت اثر هنری پیش روی مخاطب می‌گستراند.

نمونه حاضر یکی از کارهای خاص این هنرمند است که وجهی رویاگون دارد و نقاش به سمت انتزاع مخصوص به‌خود رفته است؛ فرم‌ها در سادگی و ایجاز، غنا می‌یابند و همچون عنصری تعیین‌کننده در ترکیب‌بندی نقاشی، نقش بازی می‌کنند. از این منظر اثر سهل و ممتنع به چشم می‌آید که هم ساده است و هم سرشار، هم موجز است و هم غنی.

در این اثر همچون آثار دیگر هنرمند، اثر و ردپایی از انسان و دست‌ساخته‌هایش نیست، از این منظر کارهای او پردازش و بازنمایی طبیعتی است که هنرمند از جهان خیال خود دستچین کرده است که انسان به آن راهی ندارد. اما با این همه طبیعت متروک و مطرود برای او، نمایش تنهایی و خلوت انسان است. او برای نمایش تنهایی، به تجرد و انتزاع روی می‌آورد و برای نمایش سکوت، به کمترین میزان خط. دریابیگی برای نشان دادن سکون، کمترین تحرک فرمی و کمترین میزان جرم رنگی را بر پرده بوم می‌نشاند.

دریابیگی همچون آثار دیگرش در این اثر نیز، چیدمان کار را در وسط بوم کادربندی و روایت می‌کند که بسیار جسورانه و مختص به خود اوست. جسارت او در روایت کارهایش در وسط کادر، از این روست که او با کمترین عناصر بصری و بدون هیچ‌گونه زیاده‌گویی و اغراق می‌تواند فرم را گسترش داده و ترکیب‌بندی را در نهایت استادی به سرانجام مطلوب برساند. در این اثر سکون و سکوت رویاگون و خیالی نقاش با فرم‌های رنگین مواج و منعطف، تشدید شده و رنگ قرمز در میانه دو سبز در بالا و پایین، سپهری رویاگون را ساخته است. رنگ‌های سپید و مشکی که در اطراف رنگ قرمز دیده می‌شوند باعث ایجاد حرکت در کلیت ایستا و پابرجای اثر شده‌اند.

نکته مهم دیگر در آثار او، ایجاد بُعد در فرم‌های نقاشی‌هایش است. این تمهید هم کار را به سیلان وا می‌دارد و هم باعث ایجاد یک فرم انتزاعی سه‌بُعدی در درون اثر می‌شود که رازآمیز جلوه می‌کند و منظره دیگر نقشی مستقیم از طبیعت نیست، بلکه از خیال هنرمند برخاسته است. در این نقاشی نیز فرم‌های رنگی سفید و سیاه با ایجاد سایه‌های مشکی و زرد حالتی سه‌بُعدی یافته که نقاشی را از حالت تخت و منجمد رهانیده و کار را به حرکت درآورده است. این رویکرد باعث ایجاد ریتم در ساختار بسته‌ و محدود اثر شده که در خوانش نقاشی‌های این هنرمند بسیار مورد توجه و حائز اهمیت است.

عبدالرضا دریابیگی (1391-1309)

عبدالرضا دریابیگی در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تحصیل کرد (1333-1330). نخستین بار در سال 1339 نقاشی‌هایش را در گالری استتیک به نمایش گذاشت. وی گالری مس را در سال 1342 در تهران تأسیس کرد. آثارش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی به نمایش درآمد. دریابیگی از اعضای مؤسس گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان بود (1353). بعداً در فرانسه اقامت گزید و در همان‌جا درگذشت.