امضا: «منصور قندریز شهریور 1334» (پایین راست)
رنگروغن روی گونی
40×50 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1334
پیشینه:
اثر حاضر در کتاب «گزیده آثار منصور قندریز 1344-1314؛ از آفتابی به آفتاب دیگر» (ص 25) به کوشش رویین پاکباز، انتشارات نظر (1398) به چاپ رسیده است.
برآورد قیمت : 5 - 4 میلیارد تومان
رقم برنده مزایده: 4,200,000,000 تومان
رقم نهایی فروش: 4,620,000,000 تومان
امضا: «منصور قندریز شهریور 1334» (پایین راست)
رنگروغن روی گونی
40×50 سانتیمتر
تاریخ اثر: 1334
پیشینه:
اثر حاضر در کتاب «گزیده آثار منصور قندریز 1344-1314؛ از آفتابی به آفتاب دیگر» (ص 25) به کوشش رویین پاکباز، انتشارات نظر (1398) به چاپ رسیده است.
از مرگ نابهنگام منصور قندریز 61 سال میگذرد اما تأثیرات او بر هنر ایران به خوبی پیدا و هویداست. یکی همان فقدان ناشی از جوانمرگیاش که نامش را در هالهای از افسوس و حیرت قرار داد. او علیرغم سن کم، چنین کارهای پربار و مهمی خلق کرده است. تأثیر دیگر او را باید در اهمیت حضورش در گروه هنرمندان تالار ایران دانست، تا آنجا که تنها یک سال پس از تأسیس این گالری و مرگ غیرمنتظره قندریز، نام گالری توسط رویین پاکباز و محمدرضا جودت از تالار ایران به تالار قندریز تبدیل شد. اما تأثیر مهم قندریز را باید در تنوع سبکی و تکنیکی آثارش دانست که علیرغم عمر کوتاه و زندگی هنریِ کوتاهتر، کارهایی با شیوهها و دستاوردهای متنوع از خود برجا گذاشت که بر همنسلانش بهخصوص هنرمندان موسوم به سقاخانهایها بسیار اثرگذار بود.
منصور قندریز در 4 اسفند 1339 در نمایشگاهی انفرادی در تالار رضاعباسی در شاهآباد تهران استعداد ویژه خود را نمایان کرد. این نمایشگاه پنج سال و سه روز پیش از هجرت ابدی اوست و در این بازه زمانی بسیار کوتاه با پشتکار و اشتیاق فراوان، به یکی از مهمترین نقاشان تهران تبدیل شد. اگرچه اولین بار کریم امامی در سال 1341 کلمه سقاخانه را در متنهایش به کار برد و تنها سه سال بعد از این، قندریز در سانحه رانندگی به درهای نزدیک سد کرج سقوط و فوت کرد، اما او از نقاشان مهم جریان سقاخانه محسوب میشد. اهمیت او در نقاشی سقاخانه تا آن حد بود که 12 سال پس از مرگ او در آیین گشایش موزه هنرهای معاصر تهران، کارهایش به همراه آثار حسین زندهرودی، پرویز تناولی، فرامرز پیلارام، مسعود عربشاهی، صادق تبریزی، ناصر اویسی و ژازه تباتبایی در نمایشگاه سقاخانه به نماش درآمد.
قندریز اثر حاضر را در بیستسالگی و در شهریور 1334 ترسیم کرده است. این اثر از کارهای آغازین هنرمند است و بدیهی است که در دسته آثار سقاخانهای نیست. این نقاشی، چهره بهمن سرکاراتی استاد زبانهای باستانی ایران و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. قندریز دو سال بعد نیز پرتره دیگری از او کشید که سادهتر و بدون ضربهقلمهای اکسپرسیونیستی و با سایه و نیمسایههای کمتری خلق شده. نقاشی حاضر یکی از پراحساسترین پرترههایی است که قندریز در جوانی کشیده است. در این نقاشی چشم کانون اصلی درگیری احساسی بیننده با نقاشی است و فارغ از آنکه سوژه نقاشی یک فرد متوفی، مشهور برای قشرهای خاص و یا گمنام برای عامه مردم باشد، درک عاطفی نقاش از سوژه، نقاشی را زنده و جاندار کرده است. راز این نقاشی هفتادویکساله در همین عطوفت و احساس است که هنوز هم تأثیر خود را بر بیننده میگذارد.
در این نقاشی که مربوط به دوره هنرستان اوست، اثر هنرمند فراتر از یک کار هنرجویی است. قندریز در این زمان با ممارست فراوان و پشتکار بسیار در پی یادگیری شیوههای نقاشی بود. او در این اثر سعی داشته است علیرغم بازنمایی پرتره با ضربهقلمهایی امپرسیونیستی که محصول آموزش آن دوران بود حالات چهره را بازنمایاند. بر این اساس قلمگیری، نرم و لطیف و بدون حجمپردازی رنگی و از بیانگری زمخت اکسپرسیونیستی دور است.
پسزمینه نقاشی خالی از هرگونه عنصر بصری است و فرم پرتره در فضای بوم به خوبی دیده میشود. او رنگ پسزمینه را از پالت رنگی لباس برگزیده و باعث ایجاد چرخش رنگ در کلیت محدود و بسته اثر شده است. سر به سمت چپ خم شده و قطعیت رنگی موی سر، ترکیببندی کار را به سمت چپ تصویر سوق داده است. ترسیم کراوات در یک سوم پایینی تصویر که منتهی به سمت راست میشود در تباین با حرکت سر به سمت چپ، باعث ایحاد ریتم و چرخش رنگ و فرم در کلیت کار شده است. در سمت راست شانه مرد فضای کمتری نسبت به شانه سمت چپ دارد اما تونالیته رنگ تیرهتر باعث ایجاد سنگینی در قسمت راست تصویر و باعث ایجاد یک خط رنگی فرضی از شانه تا سر شده است.
این اثر نشان از درک قندریز جوان از تناسبات مؤثر درون کادر و تقسیمبندی فضا دارد که منتهی به ترکیببندی درست در نقاشی شده است. این درک مدرنیستی از ترکیببندی روایی و چرخشی در اثر، بعدها به سازهبندی آثار ایستا و پایدار کارهایش در نقاشیهای سقاخانهای او منتهی شد که کارهایی درخشان و تأثیرگذار در روند جریان نقاشی سقاخانهای بودند.
منصور قندریز در هنرستان هنرهای زیبای تهران آموزش دید. نخستین بار مجموعهای از نقاشیهایش را در تالار رضا عباسی به نمایش گذاشت (1339). لیسانس نقاشی را از هنرکده هنرهای تزیینی گرفت (1340). در سال 1343، به اتفاق چند تن دیگر از هنرمندان تالار ایران را بنیاد نهادند که بعد از مرگ قندریز، به نام او خوانده شد. آثار قندریز در چند نمایشگاه گروهی به نمایش درآمد و به دو بینال تهران راه یافت. در 30 سالگی در اثر سانحه رانندگی درگذشت.